Duyu Bütünleme Hakkında – Uzm.Fzt. Aymen Balıkçı

Duyu bütünleme , vücudumuzdan ve çevreden gelen duyusal bilgilerin birbiri ile uyumlu bir şekilde çalışmasıdır.Bu uyumlu çalışma, çevremizle uygun bir şekilde etkileşime geçebilmemiz için gereklidir.Beyinde gerçekleşen bir çok işlem için(örneğin dikkat, öğrenme gibi ) iyi  bir duyu bütünleme şarttır.

Duyu bütünleme, solunum ve dolaşım sistemi gibi biz farkında olmadan amaca uygun bir şekilde çalışır ve uygun cevaplar vermemizi sağlar. Örneğin,bir rafa bardak almak için uzanırken biz  farkında olmadan denge ile ilgili ayarlamalar yapılmaktadır.Bu ayarlamalar sadece denge sistemi/duyusu değil, görme ve dokunma duyusunun da bir arada çalışması ile gerçekleşmektedir.

Duyu bütünleme, bilinen 5 duyunun yanında 2 duyu sisteminden daha söz etmektedir. Bunlar; denge/vestibüler sitem ve görmediğimiz halde vücudumuzun neler yaptığı ile ilgili bilgi sağlayan proprioseptif sistemlerdir.

Genel olarak denge sistemimiz; bizim bulunduğumuz yere göre nerede durduğumuzu, yer çekimine göre başımızın nerede olduğunu, ne kadar hızlı veya yavaş olduğumuzu, hangi yöne hareket ettiğimizi,  vb  bilgileri söyler. Bununla birlikte diğer duyuların uyumlu bir şekilde çalışması için zemin sağlar. Bu sistemin bilgi sağlayıcıları iç kulakta bulunan yarım daire şeklindeki üç kanal ve su terazisi şeklinde iki tüpten oluşur.Bunların içinde sıvılar bulunur ve  baş hareketleri ile, harekete göre uyarılar oluşturup beyne sinyaller gitmesini sağlarlar.

Proprioseptif duyumuz/sistemimiz; bizim herhangi bir iş yapmamız esnasında odaklanmadığımız birçok kassal hareketin kontrolü için gerekli geri bildirimi beyne sağlar. Yani siz bir topu fırlatırken elinizdeki gerimin, kolunuzdaki açının ne kadar olduğunun, uygun olup olmadığının bilgisini sağlar böylece gerekli düzeltmelerin yapılmasına olanak sağlar. Bu sistemin bilgi sağlayıcıları kas ve eklemlerde bulunan, harekete ve basınca duyarlı hücrelerdir. Eklem ve kaslardaki her türlü gerim ve basınç değişikliği sinyaller ile beyne iletirler.

Bu iki duyu ne kadar önemli ise dokunma  sistemi de o kadar önemlidir.Dokunma sistemi bize temas eden şeyin tehlikeli olup olmadığını, neye benzediği ile ilgili dokunsal bilgiyi, tanıdık olup olmadığının bilgisini sağlar. Buradaki bilgi sağlayıcıları ise deriye yerleşmiş olan ve birçok çeşidi bulunan dokunma hücreleridir.

Duyu bütünleme teorisine göre yukarıda sözü geçen üç duyu/sistem (Vestibüler/Denge, Propriosepsiyon/Hareket, Dokunma), diğer tüm duyusal işlemler ve psikomotor gelişim için temel oluştururlar. Bu nedenle bu üç duyunun beyne  sağladığı bilgilerin, beyin tarafından nasıl algılandığı, nasıl birleştirildiği/işlemlendiği ve bunlara nasıl cevaplar verildiği önemlidir.

Yaşamın ilk aylarında denge ve hareket duyusu  bebeklerin bakması, başını çevirmesi, kendini güvende hissetmesi, kol-bacak hareketleri yapabilmesi için birlikte çalışırken,  bebeğin emmesi, anne çocuk bağı için iyi bir dokunsal algı gereklidir.

Yaşamın ilerleyen dönemlerinde, iyi bir vücut algısı, vücudun her iki tarafının koordinasyonu, planlama yeteneği, dikkat ve duygusal sabitlik için bu üç duyunun bir arada uygun bir şekilde entegre olması(çalışması) /bütünleşmesi  gerekmektedir.

Daha sonra bu entegrasyon/bütünleme işitsel ve görsel bilgileri de içine alıp konuşma, el-göz koordinasyonu, görsel algı ve anlamlı aktiviteler için zemin oluşturacaktır.

En sonunda iyi entegre olan bütün duyular, bireylerin özgüvenini, akademik başarısını, soyut düşünme kapasitesini, öz saygısını ve vücudunu iyi bir şekilde kullanmasını mümkün kılacaktır.

Duyu Bütünleme  Nasıl Oluşur?


Şekil1: Duyu Bütünlemenin şematik açıklaması (Aymen BALIKÇI,2012).Duyusal bilgiler merkezi sinir sistemine bir nehir’in denize aktığı gibi akar, burada gerekli bilgiler birleştirilir, gereksizler ayıklanır/silikleştirilir ve uygun cevap verilir.Verilen bu cevaptan merkezi sinir sistemine geri bildirim sağlanır, böylece verilen cevabın denetlenmesi  ve duyu bütünlemenin geliştirilmesi sağlanır.

Örnek: Yolda size doğru gelen bir araba olsun,

Gözlerinizden gelen bilgiler size doğru bir araba geldiğinin bilgisini verir, denge sistemi, gözleriniz ve  hareket sisteminizle birlikte o anda arabaya ve çevreye  göre konumunuzun bilgisini verir, işitme sisteminiz arabanın sesinden arabanın mesafesini belirlemeye çalışır ve bütün bu bilgilerin analizi sonucunda kaçmanız gerektiğine karar verilir. Karar verme yapılan bu duysal entegrasyonun/duyu bütünleme sayesinde beynimizin Korteks denilen bölgesinden yapılır. Yani Korteks bölgesinin iyi çalışabilmesi  için önce duyusal bilgilerin iyi bir şekilde entegre edilmesi gerekmektedir.

Bu entegrasyona çoğu zaman geçmiş deneyimlerimiz de katılır, böylece şu anki durumu geçmiş deneyimlerimizle de karşılaştırıp karar veririz.

Duyu bütünleme işlemi gerekli bilginin öne çıkarılması, gereksiz bilginin göz ardı edilmesini sağlar. Böylece herhangi bir duruma dikkatimizi vermemizi sağlar. Tıpkı bir süzgeç gibidir.

Duyu bütünleme bozukluğu olan bireylerde beynin içinde yoğun bir trafiğe benzer bir kargaşa vardır. Gerekli bilgilerin öne çıkarılıp, gereksizlerin silikleştirilmesi yapılamamaktadır. Bu nedenle uygun/adaptif cevap çıkarmak güçleşmektedir. Yeterli adaptif cevap deneyimi olmayan bireylerin duyu bütünlemesi gelişmemektedir. Bunlarda bireylerde yaşamının çeşitli alanlarında(Sosyal, akademik, motor, vb…) zorluklar yaşatmaktadır. Bu nedenle insanların yaşamın erken dönemlerinde uygun adaptif cevaplar üretebildiği birçok duyusal aktivite deneyimlerine sahip olması gerekmektedir. Duyusal bütünleme zorlukları nedeniyle günlük yaşamda zorluklar yaşayan bireylerin en erken dönemde, WPS/USC işbirliğiyle düzenlenmiş modüler kursu almış/tamamlamış profesyonellerden(Ergoterapist/fizyoterapist) destek almaları gerekmektedir.

                                                                                       Aymen BALIKÇI,Uzm.Fzt.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s